जगातील प्रमुख टेक कंपन्यांमध्ये सध्या एक मोठा बदल होत आहे. कंपन्या कृत्रिम बुद्धिमत्तेवर (AI) मोठ्या प्रमाणात खर्च करत असताना, कर्मचारी गळतीचे प्रमाणही वेगाने वाढत आहे. अनेक कंपन्यांमध्ये कर्मचारी कपात करत AI वर मोठ्या प्रमाणात खर्च होत असल्याने कर्मचाऱ्यांनी तीव्र नाराजी व्यक्त केली आहे. त्यामुळे आता AI मुळे समस्या खरोखर कमी होत आहेत की नव्या समस्या उभ्या ठाकत आहेत, अशी चर्चा होत आहे.
कंपन्या कर्मचाऱ्यांना कामावरून काढून टाकत आहेत आणि कर्मचाऱ्यांपेक्षा एआयवर जास्त खर्च करत आहेत. मात्र, कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) सध्या अनेक कंपन्यांवर उलटत आहे. एकीकडे त्या कर्मचाऱ्यांना कामावरून काढून टाकत आहेत, तर दुसरीकडे त्या कर्मचाऱ्यांपेक्षा एआयवर जास्त पैसे गुंतवत आहेत. अनेक कंपन्यांनी हे मान्य केले आहे की एआयसाठीचे त्यांचे वार्षिक बजेट एकाच महिन्यात संपत आहे. त्यामुळे कंपन्यांसमोर आर्थिक गणीत जुळवण्यासोबत अनेक नव्या समस्या उभ्या ठाकत आहेत.
अलीकडील अहवालानुसार, अनेक कंपन्या आता एआयवर (AI) प्रति कर्मचारी प्रति महिना ६.४ लाख पर्यंत खर्च करत आहेत. यामध्ये एआय टूल्स, क्लाउड सर्व्हिसेस, डेटा प्रोसेसिंग आणि कॉम्प्युटिंग पॉवरच्या खर्चाचा समावेश आहे. कंपन्यांचे लक्ष माणसांकडून यंत्रांकडे वळत आहे. त्यामुळे कर्मचारी कपातीचे एआय हे एक प्रमुख कारण बनले आहे.
अहवालानुसार, अमेरिकेत कर्मचारी कपातीचे सर्वात मोठे कारण एआय बनत आहे. २०२६ मध्ये एआय-संबंधित कर्मचारी कपातीची संख्या गेल्या दोन वर्षांतील एकूण कर्मचारी कपातीच्या संख्येपेक्षा आधीच जास्त झाली आहे. अनेक मोठ्या कंपन्यांनी आपला कर्मचारी वर्ग कमी केला आहे आणि तेच बजेट एआय पायाभूत सुविधांमध्ये गुंतवले आहे. याचा अर्थ असा की, कंपन्यांना आता कमी लोकांमध्ये अधिक काम करायचे आहे.
एआय आता कंपन्यांसाठी एक दीर्घकालीन गुंतवणूक बनली आहे. एकदा प्रणाली तयार झाली की, ती सतत काम करते, थकत नाही आणि मोठ्या टीमची गरज कमी होते. पूर्वी कंपनीला ग्राहक सेवेसाठी (customer support) एक मोठी टीम ठेवावी लागत होती, ते काम आता एआय चॅटबॉट्सद्वारे केले जात आहे. डेटा विश्लेषणातही एआयचा वापर वेगाने वाढत आहे. यामुळेच कंपन्या कर्मचाऱ्यांच्या पगारावर खर्च करण्याऐवजी एआय प्रणालींमध्ये गुंतवणूक करत आहेत.
या बदलाचा सर्वात मोठा परिणाम नोकरदार लोकांवर होत आहे. सुरुवातीच्या आणि मध्यम स्तरावरील नोकऱ्या विशेषतः धोक्यात आहेत. भविष्यात फक्त तेच लोक टिकतील ज्यांना एआयसोबत काम कसे करायचे हे माहित आहे. याचा अर्थ असा की, आता केवळ कौशल्येच नव्हे, तर एआय (AI) सोबत कसे काम करायचे हे समजून घेणे देखील आवश्यक ठरेल.
ज्या कंपन्यांनी कृत्रिम बुद्धिमत्तेमध्ये (आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स) गुंतवणूक करण्यास आधीच सुरुवात केली होती, त्या आता मागे हटत आहेत. याचे कारण असे की, एआय माणसांपेक्षा जास्त खर्चाने कामे करत आहे. उबर आणि मायक्रोसॉफ्टसह अनेक कंपन्यांनी हे मान्य केले आहे की, एआयची बिले भरणे अधिकाधिक ओझे बनत आहे. एआय विनामूल्य काम करत नाही आणि त्यासाठी क्रेडिट्सची आवश्यकता असते. कॉर्पोरेट स्तरावर, लाखो क्रेडिट्स कधीकधी एका महिन्यातच संपून जातात. अनेक कंपन्या त्यांचे वार्षिक एआय बजेट एकाच महिन्यात संपवत आहेत. त्यामुळे त्यांचे आर्थिक गणीत बिघडले आहे.
ज्या कंपन्यांनी नुकतेच एआयचा अवलंब करण्यास सुरुवात केली आहे, त्या वेगाने लोकांना कामावरून काढून टाकत असल्या तरी, तज्ञांचा असा विश्वास आहे की काही वर्षांत, एआय अधिकाधिक महाग होत असल्याने कंपन्या पुन्हा माणसांना कामावर ठेवण्याकडे वळतील. एआय कंपन्यांसाठी एक संधी आणि आव्हान दोन्ही सादर करते. एकीकडे ते काम सोपे आणि जलद करत आहे, तर दुसरीकडे ते काम करण्याच्या पद्धतीत पूर्णपणे बदल घडवत आहे.
