कर्करोगाच्या रुग्णांसाठी दिलासादायक बातमी आहे. कर्करोगावरील 137 औषधांच्या किमती 9 नोव्हेंबरपासून 70% पर्यंत कमी होण्याची शक्यता आहे. औषधांच्या व्यापारातील नफ्याच्या मार्जिनवर 30% ची मर्यादा घालण्याचा निर्णय केंद्र सरकारच्या औषध किंमत नियामक संस्थेने घेतला आहे. नॅशनल फार्मास्युटिकल प्राइसिंग अथॉरिटी (NPPA) ने शनिवारी या संदर्भात अधिसूचना जारी केली. यामध्ये पेटंट असलेल्या औषधांचाही समावेश आहे.
औषधांच्या किमतीतील अवाजवी तफावत कमी करण्यासाठी NPPA ने औषध किंमत नियंत्रण आदेश (DPCO), 2013 मधील परिच्छेद 19 चा वापर करून 137 बिगर-अनुसूचित कर्करोगविरोधी औषधांच्या व्यापारातील नफ्याच्या मार्जिनवर नियंत्रण आणले आहे. या निर्णयामुळे रुग्णांना औषधे खरेदी करताना मोठा आर्थिक दिलासा मिळण्याची अपेक्षा आहे.
औषधांच्या व्यापारातील नफ्यावर 30% मर्यादा
NPPA च्या बैठकीच्या इतिवृत्तानुसार, वस्तू आणि सेवा कर (GST) वगळून औषधाच्या कमाल किरकोळ विक्री किमतीवर (MRP) 30% व्यापार मार्जिन निश्चित करण्यात आले आहे. औषध वितरकाला विक्री करताना आकारल्या जाणाऱ्या किमतीच्या (PTS/PTD) तुलनेत हे मार्जिन 42.9% इतके होते.
PTS/PTD म्हणजे औषध उत्पादकाकडून घाऊक वितरक किंवा पुढील विक्री साखळीतील वितरकाला औषध विकले जाते त्या टप्प्यावरील किंमत. औषधाची अंतिम किरकोळ किंमत ठरवताना हा महत्त्वाचा आधार असतो.
सर्वोच्च न्यायालयाने औषधांच्या किमतींमधील मोठ्या तफावतीकडे लक्ष वेधल्यानंतर हा निर्णय घेण्यात आला आहे. काही प्रकरणांमध्ये औषधाची किरकोळ विक्रेत्याला विक्री होणारी किंमत आणि रुग्णांकडून आकारली जाणारी कमाल किरकोळ किंमत यांच्यात तब्बल 10 पट फरक असल्याचे न्यायालयाने निदर्शनास आणून दिले होते.
या यादीतील काही कर्करोगविरोधी औषधांच्या किमती अत्यंत जास्त आहेत. पेर्टुझुमॅब आणि ट्रॅस्टुझुमॅब यांचे एकत्रित औषध, अटेझोलिझुमॅब, टेकेलिस्टॅमॅब, इनोटुझुमॅब ओझोगॅमिसिन आणि डाराटुमुमॅब यांसारख्या औषधांच्या एका पॅकची कमाल किरकोळ किंमत 5 लाख रुपयांपर्यंत आहे.
या औषधांच्या किमती कमी झाल्यास कर्करोगाच्या उपचारांसाठी मोठा खर्च करणाऱ्या रुग्णांना आणि त्यांच्या कुटुंबीयांना दिलासा मिळू शकतो. मात्र, प्रत्येक औषधाच्या किमतीत नेमकी किती घट होईल, हे संबंधित औषधाच्या सुधारित दरावर अवलंबून असेल.
उत्पादकांना 7 दिवसांत सुधारित किमती जाहीर कराव्या लागणार
अधिसूचना राजपत्रात प्रसिद्ध झाल्यानंतर 7 दिवसांच्या आत सर्व औषध उत्पादकांना सुधारित किमतींची माहिती NPPA ला द्यावी लागणार आहे. तसेच, सुधारित किमतींच्या याद्या आपल्या संकेतस्थळावर प्रसिद्ध करणे आणि त्या सर्व औषध विक्रेत्यांपर्यंत तसेच रुग्णालयांपर्यंत पोहोचवणे बंधनकारक असेल.
रुग्णालयांनाही सुधारित किमतींच्या याद्या त्यांच्या संकेतस्थळांवर ठळकपणे प्रसिद्ध कराव्या लागतील. यामुळे रुग्णांना औषधांची नवीन किंमत सहज तपासता येईल.
सुधारित कमाल किरकोळ किंमत निश्चित करण्यासाठी मार्च 2026 मधील PTS/PTD दर हा संदर्भ म्हणून वापरण्यास NPPA ने मंजुरी दिली आहे.
मोफत औषध योजनांना मर्यादित सवलत
काही बहुराष्ट्रीय औषध कंपन्या रुग्णांसाठी मदत योजना राबवतात. या योजनांअंतर्गत काही औषधे रुग्णांना मोफत पुरवली जातात. अशा योजनांमध्ये पुरवण्यात येणाऱ्या औषधांचे प्रमाण व्यापार मार्जिनची मर्यादा निश्चित करण्यासाठी PTS/PTD आणि MRP च्या गणनेतून वगळता येईल, असे NPPA ने स्पष्ट केले आहे. ही सवलत केवळ व्यापार मार्जिनवरील मर्यादा निश्चित करण्याच्या गणनेपुरती असेल.
कर्करोगावरील औषधांचा मोठा पुरवठा थेट रुग्णालये आणि वैद्यकीय संस्थांना केला जातो. त्यामुळे नवीन दर लागू होण्याच्या तारखेपासून संबंधित औषधांच्या सुधारित किमतींची अंमलबजावणी करण्याची जबाबदारी रुग्णालये आणि वैद्यकीय संस्थांचीही असेल, असे NPPA ने स्पष्ट केले आहे.
उत्पादक, औषध वितरक, किरकोळ विक्रेते, रुग्णालये आणि वैद्यकीय संस्था या सर्वांनी नियमांचे पालन केले आहे की नाही, याची खात्री करण्यासाठी राज्यांच्या औषध नियंत्रकांना आवश्यक पावले उचलावी लागणार आहेत.
औषधांचा पुरवठा खंडित झाल्यास कारवाईची शक्यता
किमती कमी करताना कर्करोगावरील औषधांचा पुरवठा खंडित होऊ नये, यावरही NPPA ने भर दिला आहे. या निर्णयाच्या कक्षेत येणाऱ्या औषधांचे उत्पादन सुरू राहणे आणि त्यांची बाजारात उपलब्धता कायम राखणे आवश्यक असेल.
एखाद्या औषध उत्पादकाला मासिक उत्पादनाचे प्रमाण कमी करायचे असल्यास त्याला आधी संबंधित प्राधिकरणाची परवानगी घ्यावी लागेल. यामुळे औषधांच्या किमती कमी झाल्यानंतर बाजारात तुटवडा निर्माण होऊ नये, हा उद्देश आहे.
औषधांचे नवीन दर कुठे तपासता येतील?
कर्करोगावरील औषधांच्या सुधारित किमती तपासण्यासाठी ग्राहकांना ‘Pharma Sahi Daam’ या अॅपचा आणि NPPA च्या अधिकृत संकेतस्थळाचा वापर करता येईल, अशी माहिती अधिकृत प्रसिद्धिपत्रकात देण्यात आली आहे.
