>> वर्णिका काकडे
डोंबारी बोली ही महाराष्ट्रातील भटक्या विमुक्त जातींपैकी एक असलेल्या ‘डोंबारी’ समाजाद्वारे बोलली जाणारी एक विशिष्ट मराठीतील बोलीभाषा आहे. ही भाषा प्रामुख्याने पारंपारिक खेळ, कसरती आणि लोककलेशी जोडलेली असून ती मौखिक स्वरूपात पिढय़ानपिढय़ा जतन केली गेली आहे.
या बोलीभाषेत मराठी भाषेचा मूळ पाया असला तरी भटक्या जीवनशैलीमुळे त्यात अनेक देशी, प्राकृत आणि इतर स्थानिक शब्दांचा संमिश्र प्रभाव आढळतो.संवादाचे माध्यमः समाजबांधवांमध्ये आपापसात संवाद साधण्यासाठी ही भाषा वापरली जाते, तर बाहेरील जगाशी बोलताना ते स्थानिक मराठी प्रमाणभाषेचा किंवा परिसरातील बोलीचा वापर करतात.मौखिक परंपराः या भाषेची कोणतीही स्वतंत्र लिपी नाही. ही भाषा ऐकून आणि बोलूनच पुढच्या पिढीपर्यंत पोहोचते.
डोंबारी समाज हा दोरीवर चालणे, कसरती करणे आणि लोकनाटय़ याद्वारे मनोरंजन करण्याचा पारंपरिक व्यवसाय करतो. त्यांच्या या खेळांमधून आणि संवादांमधून त्यांची ही वेगळी संस्कृती दिसून येते.आधुनिकीकरण आणि शिक्षणाचा अभाव यामुळे ही लोककला आणि तिच्यासोबत ही बोलीभाषा देखील हळूहळू लोप पावत चालली आहे.
नाच व खेळ यांचा सुरेख संगम साधत मनोरंजन करत पोटाची खळगी भरण्यासाठी जन्माला आलेली कला म्हणजे डोंबारी कला. डोंबारी आंध्र प्रदेश, कर्नाटक, तेलंगणा, राजस्थान, तामिळ प्रदेश, बांगलादेश व महाराष्ट्रात आढळतो. डोंबारी बोली ही मौखिक परंपरेने चालणारी एक वैशिष्टय़पूर्ण भाषा आहे. या बोलीवर प्रामुख्याने मराठी, अहिराणी, खानदेशी आणि काही प्रादेशिक भाषांचा प्रभाव दिसून येतो.
