पडद्याआडून – संशयाच्या सावलीतलं ‘सुभेदार गेस्ट हाऊस’

 >> पराग खोत

रहस्यनाटकाची खरी गंमत खुनात नसते, तर ‘खुनी नेमका कोण?’ या प्रश्नाचं उत्तर शोधताना प्रेक्षकांच्या मनात निर्माण होणाऱ्या संशयाच्या वादळात असते. प्रत्येक पात्र संशयास्पद वाटतं, प्रत्येक संवादाला वेगळा अर्थ प्राप्त होतो आणि पडद्यामागे दडलेलं सत्य आपल्याला सतत खुणावत राहतं. या सगळ्या खेळाचा रंगमंचीय अनुभव देणारं ‘सुभेदार गेस्ट हाऊस’ हे नाटक प्रेक्षकांना याच संशयाच्या सावलीत घेऊन जातं आणि शेवटपर्यंत खुर्चीला खिळवून ठेवतं.

‘द गोवा हिंदू असोसिएशन’ आणि ‘सुकल्प चित्र’ यांच्या संयुक्त विद्यमाने साकारलेल्या या नाटकाचे लेखन शिरीष देखणे यांनी केले असून, दिग्दर्शनाची जबाबदारी विजय पेंकरे यांनी समर्थपणे पेलली आहे. अगाथा ख्रिस्ती यांच्या सुप्रसिद्ध ‘द माऊसट्रॅप’ या रहस्यनाटकावर आधारित असलेली ही नाट्यकृती मूळ गाभा कायम ठेवत मराठी मातीत रुजवण्याचा प्रयत्न करते. विशेष म्हणजे रूपांतर असूनही त्याचा बाज परका वाटत नाही.

कोल्हापुरात एक खून झाल्याची बातमी नुकतीच समोर आलेली असते. त्याच सुमारास पन्हाळ्यापासून काही अंतरावर असलेल्या ‘सुभेदार गेस्ट हाऊस’मध्ये काही अनोळखी माणसं मुक्कामासाठी येतात. गेस्ट हाऊसचे मालक विनय आणि चित्रा आपापल्या पाहुण्यांचं स्वागत करतात. अमित, मिसेस टिकेकर, मेजर थोरात, बॅनर्जी आणि सपना — प्रत्येकाची व्यक्तिमत्त्वं वेगळी आणि प्रत्येकाच्या भूतकाळात काहीतरी दडलेलं. बाहेर पाऊस आणि वादळाचं थैमान सुरू होतं. परिणामी या सगळ्यांचा बाहेरच्या जगाशी संपर्क तुटतो आणि मग येतात इन्स्पेक्टर भोसले!

गेस्ट हाऊसमध्ये असलेले सातही जण संशयाच्या भोवऱ्यात आहेत, हे भोसले स्पष्ट करतात. प्रत्येकाला आपलं निर्दोषत्व सिद्ध करावं लागणार असतं. एरवी पाहुणचारासाठी असलेलं गेस्ट हाऊस क्षणार्धात चौकशीचं केंद्र बनतं. एका बाजूला पोलिसांचा तपास, दुसरीकडे एकमेकांकडे संशयानं पाहणारी माणसं आणि त्यात घडणाऱ्या अनपेक्षित घटना; नाटकाची उत्कंठा इथून खऱ्या अर्थाने वाढत जाते.

‘सुभेदार गेस्ट हाऊस’ची जमेची बाजू म्हणजे त्याची मांडणी. रहस्यनाटकात प्रेक्षकाला माहिती किती द्यायची आणि किती लपवायची, याचं गणित फार महत्त्वाचं असतं. विजय पेंकरे यांनी हे गणित चांगलं सांभाळलं आहे. एका पात्राविषयी संशय निर्माण होतो, तो पुढच्या क्षणी दुसऱ्या पात्राकडे वळतो आणि पुन्हा पहिल्या पात्राकडे येतो. त्यामुळे प्रेक्षकही तपासाचा एक भाग बनतो. ‘खुनी कोण?’ या प्रश्नाचं उत्तर शोधताना मनात कुजबुज सुरू होते, अंदाज बांधले जातात आणि प्रत्येक नव्या उलगड्यानंतर आधीचा अंदाज फोल ठरतो.

शिरीष देखणे यांच्या लेखणीतून प्रत्येक पात्राला त्याचा स्वतंत्र रंग मिळतो. विनय-चित्रा हे यजमान असले तरी त्यांच्या भोवतीही संशयाची छाया आहे. अमितचा विचित्रपणा, मिसेस टिकेकर यांचा कुरकुरणारा स्वभाव, मेजर थोरात यांचा रुबाब, बॅनर्जीची गूढ व्यक्तिरेखा आणि सपनाच्या वागण्यातून जाणवणारी अस्वस्थता — ही पात्रे केवळ रहस्य उलगडण्यासाठीची प्यादी न राहता कथानकाला पुढे नेतात. त्यांच्या भूतकाळाची दारं हळूहळू उघडत जातात आणि त्यातून नातेसंबंध, विश्वास आणि संशयाचे नवे पदर समोर येतात. सशक्त कलाकारांची फळी हे या नाटकाचं आणखी एक बलस्थान आहे.

रहस्यनाटकाला केवळ संवादांवर उभं करता येत नाही, वातावरणनिर्मिती तितकीच महत्त्वाची असते. प्रदीप मुळ्ये यांचं नेपथ्य गेस्ट हाऊसचा अवकाश प्रभावीपणे उभं करतं. खिडकीबाहेर कोसळणारा पाऊस, जुन्या ढंगाची अंतर्गत सजावट आणि बंदिस्त वातावरण यामुळे नाटकाला एक वेगळीच सिनेमॅटिक अनुभूती मिळते. शीतल तळपदे यांची प्रकाशयोजना प्रसंगानुरूप वातावरण बदलत राहते, तर अजित परब यांचं संगीत रहस्याची तीव्रता वाढवतं. मंगल पेंकरे यांच्या वेशभूषेतून व्यक्तिरेखांचे स्वभाव आणि त्यांची पार्श्वभूमी अधोरेखित होते. या सगळ्या तांत्रिक बाजूंची एकत्रित सांगड नाटकाच्या परिणामकारकतेत भर घालते.

मात्र नाटकाचं मूळ यश त्याच्या रहस्याच्या उकलण्यात नसून प्रेक्षकाला त्या उकलीपर्यंत किती प्रभावीपणे नेलं जातं यात आहे. ‘सुभेदार गेस्ट हाऊस’ याबाबतीत बऱ्याच अंशी यशस्वी ठरतं. अधूनमधून गती किंचित मंदावते; विशेषतः मध्यंतरानंतर काही प्रसंग अधिक नेटक्या गतीने पुढे सरकले असते तर उत्कंठेची धार आणखी तीव्र झाली असती. तरीही अनपेक्षित वळणं आणि अंतिम टप्प्यातील उलगडा प्रेक्षकांच्या अपेक्षांना चांगलाच धक्का देतो.

‘द माऊसट्रॅप’सारख्या गाजलेल्या रहस्यनाटकाचा आधार घेऊनही ‘सुभेदार गेस्ट हाऊस’ केवळ भाषांतरित किंवा अनुकरण केलेलं नाटक वाटत नाही. मराठी प्रेक्षकांच्या अभिरुचीचा विचार करून त्याला स्थानिक रंग देण्यात आला आहे आणि म्हणूनच या नाटकाचा खरा नायक कदाचित खुनी किंवा तपास अधिकारी नसून ‘संशय’च आहे. तो संशय सुरुवातीपासून शेवटपर्यंत प्रेक्षकांच्या मनात घर करून राहतो.

मराठी रंगभूमीवर कौटुंबिक, विनोदी किंवा सामाजिक विषयांच्या पलीकडे जाऊन सस्पेन्स आणि थ्रिलरकडे प्रेक्षक आकर्षित होत असल्याचं चित्र सध्या दिसत आहे. ‘सुभेदार गेस्ट हाऊस’ ही त्याच प्रवाहातली रंगतदार भर आहे. ज्यांना रहस्य, थरार, संशय आणि अनपेक्षित वळणांनी भरलेलं नाटक आवडतं, त्यांनी या गेस्ट हाऊसमध्ये एकदा मुक्काम करायला हरकत नाही. मात्र एक अट — खुनी कोण आहे, हे जाणून घेण्यासाठी स्वतःचा अंदाज शेवटपर्यंत जपून ठेवा!

नाटकाची तांत्रिक माहिती (Team & Cast):

• लेखक: शिरीष देखणे

• दिग्दर्शक: विजय पेंकरे

• कलाकार: सौरभ गोखले, मृण्मयी गोंधळेकर, अंगद म्हसकर, सना कुलकर्णी, विनीता दाते, आनंद पाटील, रोहित देशमुख आणि शंतनू मोघे

• नेपथ्य: प्रदीप मुळ्ये

• प्रकाश योजना: शीतल तळपदे

• गीत: वैभव जोशी

• संगीत: अजित परब

• वेशभूषा: मंगल पेंकरे

• निर्माते: द गोवा हिंदू असोसिएशन, कल्पक जोशी, अमरजा गोडबोले

• सूत्रधार: श्रीकांत तटकरे