>> स्वप्निल महाजन
मराठी साहित्यात रहस्यकथा आणि गुन्हेगारी कादंबऱ्यांची परंपरा समृद्ध असली, तरी आर्थिक गुन्हे, गुप्त तपास मोहिमा आणि सरकारी तपास यंत्रणांच्या वास्तववादी कार्यपद्धतीवर आधारित साहित्य तुलनेने दुर्मिळ आहे. अशा पार्श्वभूमीवर डॉ. सुशील शेंडगे, भा. रा. से. यांची ‘अभेद्य’ ही कादंबरी मराठी वाचकांसाठी एका वेगळ्या अनुभवाचे दार उघडते. ही केवळ थरारक कथा नाही; तर कायदा, तपास, गोपनीयता आणि मानवी मन यांचा एक विचारप्रवर्तक प्रवास आहे.
न्यू एरा पब्लिकेशन, पुणे यांनी प्रकाशित केलेली ‘अभेद्य’ ही लेखकाच्या Tempered Proof या गाजलेल्या इंग्रजी कादंबरीची मराठी आवृत्ती आहे. इंग्रजी आवृत्तीला मिळालेल्या उत्स्फूर्त प्रतिसादानंतर मराठी वाचकांमध्ये या पुस्तकाबद्दल मोठी उत्सुकता निर्माण झाली होती आणि ती अपेक्षा ही कादंबरी पूर्ण करते.
कथानकाची सुरुवातच एका अभूतपूर्व तपास मोहिमेने होते. रेव्हेन्यू इंटेलिजन्स ब्युरो अनेक महिन्यांच्या नियोजनानंतर एका मोठय़ा कारवाईची तयारी करत असतो. पण कारवाईपूर्वीच माहिती फुटते. नियोजनाचा पाया हादरतो, संशयाची वर्तुळे निर्माण होतात आणि विश्वासघाताचे सावट संपूर्ण मोहिमेवर पसरते. याच क्षणापासून कादंबरी वाचकाला आपल्या वेगवान प्रवाहात खेचून घेते.
सुशांत पवार आणि महादेव माळकर ही या कादंबरीची दोन केंद्रस्थानी असलेली पात्रे विशेष लक्षात राहतात. लेखकाने त्यांना सुपरहिरो म्हणून रंगवलेले नाही. ते चुका करतात, दबाव अनुभवतात, निर्णयांशी झुंज देतात आणि तरीही कर्तव्यापासून मागे हटत नाहीत. म्हणूनच त्यांचा संघर्ष अधिक वास्तववादी आणि प्रभावी ठरतो. त्यांच्या माध्यमातून नेतृत्व, संघभावना, नैतिकता आणि जबाबदारी यांचे अनेक स्तर उलगडत जातात.
या कादंबरीचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे तिची प्रक्रियात्मक वास्तवता. तपास म्हणजे केवळ पाठलाग किंवा गोळीबार नसतो; तो संयम, माहितीचे विश्लेषण, सूक्ष्म निरीक्षण, नियोजन आणि पुराव्यांच्या साखळीवर उभा असतो. गुप्त पाळत, शेल कंपन्या, सांकेतिक नोंदी, लपवलेले लॉकर, आर्थिक व्यवहारांचे गुंतागुंतीचे जाळे आणि धाडीदरम्यान घडणाऱ्या बारकाव्यांचे चित्रण इतके विश्वासार्ह आहे की वाचक जणू तपास पथकाचाच एक सदस्य बनतो.
लेखकाची भाषा अनावश्यक अलंकार टाळणारी, नेमकी आणि प्रसंगानुरूप आहे. घटनांचा वेग आणि वर्णनातील संतुलन यामुळे कथानक कुठेही सैलावत नाही. विशेष म्हणजे लेखकाने थरार निर्माण करण्यासाठी कृत्रिम वळणांचा आधार घेतलेला नाही. कथानकाची ताकद त्याच्या विश्वासार्हतेत आहे. म्हणूनच प्रत्येक शोध, प्रत्येक पुरावा आणि प्रत्येक उलगडा वाचकावर परिणाम करतो.
डॉ. सुशील शेंडगे यांचा प्रशासकीय आणि तपास क्षेत्रातील प्रदीर्घ अनुभव या कादंबरीत स्पष्टपणे जाणवतो. भारतीय राजस्व सेवेतील अधिकारी म्हणून त्यांनी आर्थिक गुन्ह्यांच्या तपासात प्रत्यक्ष काम केले आहे. त्यामुळे तपास यंत्रणांचे कार्य, अंतर्गत समन्वय, निर्णयप्रक्रिया आणि दबावाखाली काम करणाऱ्या अधिकाऱयांचे मानसिक विश्व त्यांनी अत्यंत नैसर्गिकरीत्या उभे केले आहे. वैद्यकीय क्षेत्रातील शिक्षण आणि प्रशासनातील अनुभव यांचा दुर्मीळ संगम त्यांच्या लेखनाला वेगळी खोली देतो.
‘अभेद्य’ ही केवळ गुन्हे उघडकीस आणणारी कथा नाही; ती विश्वास आणि विश्वासघात, नैतिकता आणि सत्ता, गोपनीयता आणि जबाबदारी यांच्यातील संघर्षाचीही कथा आहे. सत्याचा शोध हा केवळ कायदेशीर प्रक्रिया नसून तो मानवी जिद्दीचा प्रवास आहे, हे लेखक प्रभावीपणे अधोरेखित करतात.
मराठी वाचकांसाठी आर्थिक गुह्यांवर आधारित, तपास प्रक्रियेचे वास्तववादी चित्रण करणारी आणि शेवटपर्यंत उत्कंठा टिकवून ठेवणारी कादंबरी म्हणून ‘अभेद्य’ निश्चितच उल्लेखनीय ठरते. रस्यकथा, तपासकथा आणि वास्तववादी थ्रिलर साहित्य आवडणाऱ्या प्रत्येक वाचकाने ही कादंबरी अवश्य वाचावी.
अभेद्य
लेखक : डॉ. सुशील शेंडगे
प्रकाशक : न्यू एरा पब्लिकेशन, पुणे
